Một số quy luật của lớp vỏ địa lý

 Khuyến khích tự học phải “ áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”. NQTW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định “đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. Với nghị quyết này giáo viên dạy bộ môn Địa lý cần tập trung giảm tới mức tối đa những yêu cầu cần ghi nhớ máy móc, đồng thời rèn luyện cho học sinh những kĩ năng phân tích, giải thích sự vật hiện tượng địa lý trong quá trình dạy và học.

 Đồng thời trong mấy năm qua giáo dục môi trường đã được đưa vào nhà trường phổ thông, riêng môn Địa lý ở trường THPT là môn ĐLTN – KTXH. Nội dung chương trình cũng đã chú ý đến vấn đề cấu trúc của lớp vỏ địa lý và các quy luật thống nhất hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý giúp học sinh có ý thức bảo vệ tự nhiên phù hợp với quy luật của nó.Vì vậy môn ĐLTN – KTXH ở trường THPT có rất nhiều thuận lợi để giáo dục học sinh, nhưng làm như thế nào để các em say mê bộ môn địa lý nói chung và nghiên cứu quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lý mới là một vấn đề mà giáo viên bộ môn địa lý chúng tôi cần quan tâm, vì bình thờng môn địa lý là môn học thuộc và là

 

doc9 trang | Chia sẻ: lephuong6688 | Ngày: 16/01/2017 | Lượt xem: 242 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Một số quy luật của lớp vỏ địa lý, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
BáO CáO CHUYÊN Đề Tên đề tài: Sơ đồ hóa kiến thức và sử dụng kênh hình trong dạy học môn Địa lí THPT qua bài “Một số quy luật của lớp vỏ địa lý” ở môn Địa lý lớp 10 theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm. Lý do chọn đề tài: Khuyến khích tự học phải “ áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”. NQTW2 khoá VIII tiếp tục khẳng định “đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. Với nghị quyết này giáo viên dạy bộ môn Địa lý cần tập trung giảm tới mức tối đa những yêu cầu cần ghi nhớ máy móc, đồng thời rèn luyện cho học sinh những kĩ năng phân tích, giải thích sự vật hiện tượng địa lý trong quá trình dạy và học. Đồng thời trong mấy năm qua giáo dục môi trường đã được đưa vào nhà trường phổ thông, riêng môn Địa lý ở trường THPT là môn ĐLTN – KTXH. Nội dung chương trình cũng đã chú ý đến vấn đề cấu trúc của lớp vỏ địa lý và các quy luật thống nhất hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý giúp học sinh có ý thức bảo vệ tự nhiên phù hợp với quy luật của nó...Vì vậy môn ĐLTN – KTXH ở trường THPT có rất nhiều thuận lợi để giáo dục học sinh, nhưng làm như thế nào để các em say mê bộ môn địa lý nói chung và nghiên cứu quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lý mới là một vấn đề mà giáo viên bộ môn địa lý chúng tôi cần quan tâm, vì bình thờng môn địa lý là môn học thuộc và là môn phụ nên các em không quan tâm và say mê như nhiều môn khác... Do đó để gây hứng thú cho học sinh học tập và nghiên cứu cần có phương pháp dạy và học dễ nhớ dễ hiểu bài... Nên giảng dạy địa lý theo phương pháp sử dụng “kênh hình và quan sát vi deo”đó là một trong những đặc thù của bộ môn địa lý. Việc thực hiện phương pháp này cũng là thực hiện quan điểm giáo dục “lấy học sinh làm trung tâm”. Trong quá trình dạy học tôi luôn lấy phương pháp này làm phương pháp chủ đạo trong giảng dạy, trong bài viết kinh nghiệm giảng dạy địa lý tôi xin trình bày cụ thể trong bài “Lớp vỏ địa lý – quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý” ở chương trình địa lý lớp 10 thuộc chương IV “Một số quy luật của lớp vỏ địa lý” nhằm mục đích giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài học, vừa rèn luyện kĩ năng phân tích qua các hình ảnh, video và biết đánh giá nhận xét các biểu hiện của quy luật địa lý, ý nghĩa của chúng. Phạm vi thời gian thực hiện: Năm học 2010-2011 1. Những biện pháp thực hiện ( các nội dung chủ yếu của đề tài ) * Lý luận: Hiện nay theo chương trình cải cách giáo dục đã được pháp chế hoá trong luật giáo dục, điều 24.2 “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng kĩ năng tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.Trong bài giảng các kiến thức về quy luật địa lý và các nội dung giáo dục môi trường đã trở thành nội dung mà giáo viên phải truyền thụ cho học sinh. Như ta biết ĐLTN – KTXH là hai yếu tố gắn bó với nhau có tác động qua lại với nhau. a.Học sinh cần phải nắm được: - Biết được cấu trúc của lớp vỏ địa lý - Nắm được nội dung của một số thuật ngữ, KN lớp vỏ ĐL và KN về quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý , nguyên nhân, biểu hiện của quy luật, mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên trong lớp vỏ địa lý - có ý thức bảo vệ môi trường TN phù hợp với quy luật. b.Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng: - Phân tích mối liên hệ qua lại giữa các thành phần tự nhiên - Phân tích tranh ảnh, Bản đồ - Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để đưa ra những VD nhằm minh hoạ cho các quy luật c. Trên cơ sở đó làm cho học sinh có khả năng tự nhận thức được những vấn đề của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý. Hậu quả của các thành phần tự nhiên thay đổi thì các thành phần khác cũng thay đổi theo. Từ những nhận thức đó giúp học sinh có thái độ hành vi đúng đắn trước các vấn đề đang thay đổi theo thời gian với một số khu vực trên thế giới, một số tỉnh miền núi ở Việt Nam cũng như tại địa phương mà các em đang sinh sống. d. Tất cả các kiến thức và kĩ năng trên cần được phối hợp vào bài giảng sao cho hợp lý và quan trọng là phải truyền thụ đến học sinh như thế nào để các em tiếp thu ngay trên lớp, về nhà có hứng thú học bài và làm bài tập. Để thực hiện tốt việc giáo dục này tôi luôn lựa chọn “ phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực và sử dụng nhiều tranh ảnh,trong suốt quá trình giảng dạy ” Trong bài “Lớp vỏ địa lý – quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ” để giáo dục cho các em lớp 10 cũng như truyền thụ kiến thức cơ bản về quy luật thống nhất của lớp vỏ địa lí, khi giảng bài này giáo viên cần phải đạt các mục tiêu sau: + Cung cấp kiến thức về bề mặt của trái đất có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển. Về MQH của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý, nguyên nhân tạo lên quy luật này, các biểu hiện, ý nghĩa của quy luật... + Rèn luyện kĩ năng phân tích, nhận xét bản đồ, tranh ảnh, video... Để đạt được những điều đó tôi luôn thực hiện phương pháp giảng dạy sử dụng phương tiện trực quan “kênh hình” trong quá trình lên lớp. Phương pháp sử dụng “kênh hình” là phương pháp “dạy học lấy học sinh làm trung tâm ”là một tư tưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận mới về hoạt động dạy học, phương pháp đó được thể hiện ở các khâu sau: - Tiến hành giảng dạy trên lớp để tạo điều kiện phát huy tính chủ động sáng tạo và năng lực tư duy ở học sinh. Trong quá trình giảng dạy tôi đã chú ý xây dựng hệ thống các câu hỏi phát huy tính tích cực tự làm việc của học sinh, giáo viên chỉ là người hướng dẫn... - Luôn tiến hành kiểm tra việc thực hiện tự nghiên cứu ở học sinh bằng các phiếu học tập, các câu hỏi đã được tiến hành trong suốt bài giảng. Trên cơ sở đó giáo viên đặt câu hỏi dựa trên bản đồ, tranh ảnh, vi deo có trong sách giáo khoa và các tranh ảnh mà giáo viên đã sưu tầm để sử dụng làm phương tiện dạy học. Học sinh trình bày kết quả đã nghiên cứu, giáo viên giúp học sinh chuẩn kiến thức bằng kiến thức cơ bản cần phải nhớ trong bài học. - Sử dụng đồ dùng dạy học: + Sơ đồ lớp vỏ địa (phóng to theo sgk) + Sơ đồ lớp vỏ trái đất (phóng to theo sgk) + Tranh bề mặt TĐ bị rửa trôi, xói mòn sau khi rừng bị tàn phá (phóng to theo sgk) + Một số tranh ảnh khác... Để nhằm phát huy tối đa tính chủ động của học sinh trong giờ học, tôi đã tiến hành và hướng dẫn để học sinh hiểu về lớp vỏ địa lý – quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ở các phương tiện trực quan. 2. Những biện pháp thực hiện( nêu rõ biện pháp từng phần ): Cụ thể bài giảng: Chương IV: Một số quy luật của lớp vỏ địa lý Tiết 23 – bài 20: Lớp vỏ địa lý - Một số quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý. ( phần mục tiêu bài học và phương tiện dạy học đã ghi ở phần trên ) Hoạt động của HS và GV Nội Dung HĐ1: cá nhân / nhóm B1: quan sát H20.1 và nội dung SGK hoàn thiện phiếu học tập sau: B2:- HS lên bảng dán vào ô kẻ sẵn Lớp vỏ ĐL Khái niệm Độ dày Đặc điểm - GV: chuẩn kiến thức GV: cho quan sát H 20.1 (Sơ đồ lớp vỏ ĐL của trái đất); H 7.2 (Lớp vỏ trái đất và lớp vỏ địa lí), nội dung SGK So sánh lớp vỏ trái đất và lớp vỏ địa lý - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức HĐ2: cá nhân B1: HS nghiên cứu nội dung trong SGK ? Hiểu như thế nào về quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý ? Có những nguyên nhân nào tạo lên quy luật này. B2: - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - GV lấy VD về sự tác động qua lại để hs dễ hiểu về khái niệm * Nước, khí và chất khoáng thường xuyên xâm nhập vào cơ thể sinh vật qua quá trình dinh dưỡng và quang hợp, đồng thời TV cũng thường xuyên trả về MT những chất đó qua sự bốc hơi, hô hấp và sự phân huỷ xác của chúng. Những tác động qua lại đó đã tạo nên một hệ thống vật chất thống nhất và hoàn chỉnh. quang hợp VD:CO2 + H2O gluxit + O2 AS MT gluxit: là thức ăn cho người và ĐV qua hô hấp quá trình CO2 nội bào ( Hoạt động theo quy luật... ) HĐ3: nhóm (3 nhóm) B1: quan sát tranh ảnh và nội dung SGK N1: nghiên cứu ví dụ 1 và lập sơ đồ N2: nghiên cứu ví dụ 2 và lập sơ đồ N3: nghiên cứu ví dụ 3 và lập sơ đồ B2:- HS trình bày- GV chuẩn kiến thức - GV treo bảng 3 VD để HS nhận xét - GV lấy thêm VD + Nói đến Hà giang, Cao Bằng... + Hoang mạc Atacama + Biển Aran * VD về sự thay đổi dây chuyền của các thành phần tự nhiên Hoang mạc Atacama nằm dọc theo bờ tây LĐ Nam Mỹ, tại đây có dòng biển lạnh Pê ru chảy gần bờ. Vào mùa hạ ở BCB dòng biển này chảy lên xích đạo, vào mùa đông dòng biển Pê ru yếu đi; cùng thời điểm đó dòng biển nóng En-Nhi-Nô từ XĐ tiến xuống phía nam. Cứ khoảng 12 năm một lần thường vào tháng 2 – tháng 3 dòng En-Nhi-Nô tiến sâu tới 120 – 130 N lúc đó những trận mưa rào đổ xuống phía nam, các thung lũng biến thành dòng sông, đất đai trở lên ẩm ướt, nhiều loà TV- ĐV phát triển... tình trạng đó chỉ kéo dài trong thời gian ngắn khoảng 2 – 4 tháng sau đó dòng En-Nhi-Nô lùi lên phía bắc dòng Pêru trở lại vị trí bình thường của nó. Trong hoang mạc lúc này không còn những trận mưa, TV khô cháy, sâu bọ biến mất...Atacama trở về trạng thái HM vốn có của nó. HĐ4: tập thể / cá nhân B1: qsát tranh ảnh(có ở phần phụ lục) và nêu nguyên nhân, hậu quả của chúng? Hình 1: Rừng đầu nguồn bị chặt phá ở TDMN Bắc Bộ Hình 2: Hiện tượng xói mòn đất ở Tây Nguyên Hình 3: Hạn hán ở Nghệ An ? Việc phá rừng đầu nguồn sẽ gây những hậu quả gì đối với đời sống và MTTN? Cách khắc phục? ? Hãy nêu nguyên nhân và hậu quả của hiện tượng xói mòn đất? ảnh hưởng ntn đến đời sống sản xuất con người? Cách khắc phục? ? Nêu nguyên nhân và hậu quả của vấn đề hạn hán ở Châu Phi? Cách khắc phục? B2: - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - Lấy VD liên hệ ? Cuộc sống của nhân dân địa phương sẽ ra sao nếu như rừng bị chặt phá bừa bãi ? Con ngời có vai trò quyết định trong sự thay đổi MTTN như thế nào? - HS trình bày - GV chuẩn kiến thức - Đưa ra VD ( nguyên nhân – hậu quả) I. Lớp vỏ địa lý - Khái niệm: là lớp bề mặt của TĐ ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển - Độ dày: 30 – 35 km - Những hiện tượng và quá trình xẩy ra trong lớp vỏ địa lý đều do các quy luật tự nhiên chi phối II. Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý 1. Khái niệm - Là quy luật về MQH quy định lẫn nhau giữa các thành phần và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏ của lớp vỏ ĐL - Nguyên nhân: do tất cả những thành phần của lớp vỏ ĐL đều đồng thời tác động trực tiếp hay gián tiếp của ngoại lực và nội lực. Như vậy không tồn tại và PT một cách độc lập. 2. Biểu hiện của quy luật - Chỉ cần một thành phần thay đổi các thành phần khác sẽ thay đổi theo VD: ( hs tự ghi ) 3. ý nghĩa Cần phải nghiên cứu kĩ càng và toàn diện điều kiện Địa lí tự nhiên của bất cứ lãnh thổ nào trước khi sử dụng chúng. Từ đó nhằm đưa ra biện pháp xử lí và ngăn chặn kịp thời và có hiệu quả nhất. * Đánh giá: Bài tập1: Chúng ta năm vững quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ ĐL (lớp vỏ cảnh quan) nhằm: Biết cách bảo vệ tự nhiên Hiểu rằng diện tích rừng sẽ bị ngập khi đắp đập ngăn sông Hiểu được MQH giữa tự nhiên với tự nhiên và giữa tự nhiên với hoạt động kinh tế của con người Cả a,b,c đều đúng Bài tập2: Hãy điền vào chỗ trống Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ ĐL là quy luật......................................... ........................................ và của mỗi bộ phận lãnh thổ nhỏ của...................................... Bài tập3: Lớp vỏ ĐL mang tính thống nhất và hoàn chỉnh khi ta tác động vào bất cứ thành phần nào của lớp vỏ ĐL cũng kéo theo sự biến đổi của các thành phần khác a. Đúng b. Sai * Củng cố - dặn dò: - GV củng cố lại toàn nội dung - Về nhà làm bài tập trong sgk 3. Kết Luận Qua việc thực hiện phương pháp giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm và sử dụng nhiều hình ảnh, bản đồ, video áp dụng vào bài học tôi thấy các em đã thay đổi nhiều khi tự làm việc với tranh ảnh, bản đồ... từ chỗ không thích học thì nay nhiều em đã hăng say, hứng thú học tập và xung phong trả lời các câu hỏi phát vấn mỗi khi giáo viên đưa ra câu hỏi. 4. Những kiến nghị và đề nghị sau quá trình thực hiện đề tài - Cần bổ sung phương tiện dạy học ( nhìn chung phương tiện dạy học trong chương trình ĐL lớp 10 chưa có các sơ đồ, tranh ảnh trong các bài học phóng to - đó cũng là một trong những khó khi giáo viên bộ môn ĐL lên lớp ) VD ( trong bài 20 cần phải có một số tranh ảnh sau ): - Tranh ảnh về sự thay đổi của các thành phần tự nhiên in phóng to - Tranh ảnh về hiện tượng lũ lụt ở vùng đồng bằng, lũ quét ở miền núi... - Tranh ảnh về hiện tượng chặt phá rừng... - Một số bản đồ của nhà trường chưa đầy đủ. phụ lục Thông tin phản hồi phiếu học tập ( phần I ) Lớp vỏ Địa lý Khái niệm Độ dày Đặc điểm Là lớp bề mặt của TĐ ở đó có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau giữa các quyển 30 – 35 km Những hiện tượng và quá trình xẩy ra trong lớp vỏ ĐL đều do các quy luật tự nhiên chi phối Thông tin phản hồi ( mục 2. phần II ) Ví dụ 1 Ví Dụ 2 Ví Dụ 3 - Thay đổi lượng của sông vào mùa lũ: - Kết quả: lượng nước mưa tăng, lưu lượng nước sông, lượng phù sa, tốc độ dòng chảy, mức độ sói lở... đều bị thay đổi. - Sự biến đổi của KH từ khô hạn – ẩm ướt Kết quả: chế độ dòng chảy thay đổi, tăng quá trình xói lở, xói mòn, TV phát triển, quá trình hình thành đá và đất nhanh. - Thảm TV bị phá huỷ. Kết quả: đất bị xói mòn, KH bị biến đổi ( đất Feralit bị xói mòn và trơ sỏi đá ). VD Minh Họa PhầnBiểu Hiện: Ví Dụ 1: Nguyên Nhân Nước sông dâng lên vào mùa lũ Kết quả 1- Lưu lượng nước sông tăng 2- Phù sa tăng 3- Tốc độ dòng chảy tăng 4- Xói lỡ tăng Ví Dụ 2: Nguyên Nhân sự biến đổi của khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt Kết quả Chế độ dòng chảy thay đổi Quá trình xói mòn tăng Thực vật phát triển mạnh Qua trình phá hủy đá và hình thành đất nhanh hơn Đất bị xói mòn Khí hậu bị biến đổi Đất bị biến đổi Kết quả Nguyên Nhân Thảm thực vật bị phá hủy Ví Dụ 3 Chặt phá rừng đầu nguồn ở TDMN Bắc Bộ Xói mòn đất ở Tây Nguyên Hạn hán ở Nghệ An

File đính kèm:

  • docBAO CAO CHYEN DE DIA LI THPT.doc