Rèn luyện những kỹ năng cơ bản về văn nghị luận

I. Kiến thức cần nắm:

1. đặc điểm của văn nghị luận là bàn bạc, thảo luận về một vấn đề nào đó liên quan đến lối sống, đạo lý hoặc đến văn chương nghệ thuật.

- Vì là thảo luận để đi đến sự thống nhất quan điểm nên yếu tố quan trọng hàng đầu là ý (ý kiến). Người viết phải đưa ra được vấn đề người khác quan tâm, bàn bạc. Vấn đề cơ bản ấy được gọi là luận điểm.

a. Luận điểm trong bài văn nghị luận là những tư tưởng quan điểm, chủ trương mà người viết( nói) nêu ra trong bài.

- Luận điểm đòi hỏi phải chính xác, rõ ràng, phù hợp với yêu cầu giải quýet vấn đề và đủ để làm sáng tỏ vấn đề được đặt ra.

- TRong bài văn nghị luận, luận điểm phải là một hệ thống: có luận điểm chính (dùng làm kết luận và là cái đích của bài viết) và luận điểm phụ (dùng làm luận điểm xuất phát hay luận điểm mở rộng).

- Các luận điẻm trong bài văn vừa cần liên kết chặt chẽ, lại vừa có sự phân biệt rành mạch. Các luận điểm cần được sắp xếp theo một trình tự hợp lý: luận điểm nêu trước phải lầm cơ sở cho luận điểm nêu sau, còn luận điểm nêu sau thì dẫn đến luận điểm kết luận.

b. Luận cứ là lý lẽ, dẫn chứng đưa ra làm cơ sở cho luận điểm. Luận cứ phải chân thật, đúng đắn, tiêu biểu thì mới khiến cho luận điểm có sức thuyết phục.

c. Lập luận là cách nêu luận cứ để dẫn đến luận điểm. Lập luận phải chặt chẽ, hợp lý thì bài văn mới có sức thuyết phục.

 

doc6 trang | Chia sẻ: luyenbuitvga | Ngày: 21/02/2014 | Lượt xem: 598 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Rèn luyện những kỹ năng cơ bản về văn nghị luận, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
RÌn luyÖn nh÷ng kü n¨ng c¬ b¶n vÒ v¨n nghÞ luËn. TiÕt 1: §Æc ®iÓm chung cña v¨n nghÞ luËn. I. KiÕn thøc cÇn n¾m: 1. ®Æc ®iÓm cña v¨n nghÞ luËn lµ bµn b¹c, th¶o luËn vÒ mét vÊn ®Ò nµo ®ã liªn quan ®Õn lèi sèng, ®¹o lý hoÆc ®Õn v¨n ch­¬ng nghÖ thuËt. - V× lµ th¶o luËn ®Ó ®i ®Õn sù thèng nhÊt quan ®iÓm nªn yÕu tè quan träng hµng ®Çu lµ ý (ý kiÕn). Ng­êi viÕt ph¶i ®­a ra ®­îc vÊn ®Ò ng­êi kh¸c quan t©m, bµn b¹c. VÊn ®Ò c¬ b¶n Êy ®­îc gäi lµ luËn ®iÓm. a. LuËn ®iÓm trong bµi v¨n nghÞ luËn lµ nh÷ng t­ t­ëng quan ®iÓm, chñ tr­¬ng mµ ng­êi viÕt( nãi) nªu ra trong bµi. - LuËn ®iÓm ®ßi hái ph¶i chÝnh x¸c, râ rµng, phï hîp víi yªu cÇu gi¶i quýet vÊn ®Ò vµ ®ñ ®Ó lµm s¸ng tá vÊn ®Ò ®­îc ®Æt ra. - TRong bµi v¨n nghÞ luËn, luËn ®iÓm ph¶i lµ mét hÖ thèng: cã luËn ®iÓm chÝnh (dïng lµm kÕt luËn vµ lµ c¸i ®Ých cña bµi viÕt) vµ luËn ®iÓm phô (dïng lµm luËn ®iÓm xuÊt ph¸t hay luËn ®iÓm më réng). - C¸c luËn ®iÎm trong bµi v¨n võa cÇn liªn kÕt chÆt chÏ, l¹i võa cã sù ph©n biÖt rµnh m¹ch. C¸c luËn ®iÓm cÇn ®­îc s¾p xÕp theo mét tr×nh tù hîp lý: luËn ®iÓm nªu tr­íc ph¶i lÇm c¬ së cho luËn ®iÓm nªu sau, cßn luËn ®iÓm nªu sau th× dÉn ®Õn luËn ®iÓm kÕt luËn. b. LuËn cø lµ lý lÏ, dÉn chøng ®­a ra lµm c¬ së cho luËn ®iÓm. LuËn cø ph¶i ch©n thËt, ®óng ®¾n, tiªu biÓu th× míi khiÕn cho luËn ®iÓm cã søc thuyÕt phôc. c. LËp luËn lµ c¸ch nªu luËn cø ®Ó dÉn ®Õn luËn ®iÓm. LËp luËn ph¶i chÆt chÏ, hîp lý th× bµi v¨n míi cã søc thuyÕt phôc. II. LuyÖn tËp: Cho häc sinh tiÕp cËn víi v¨n b¶n: Tinh thÇn yªu n­íc cña nh©n d©n ta. 1.Yªu cÇu: - X¸c ®Þnh vÊn ®Ò ®­îc bµn luËn trong v¨n b¶n. - VÊn ®Ò Êy ®­îc triÓn khai b»ng hÖ thèng luËn ®iÓm nh­ thÕ nµo? ®©u lµ luËn ®iÎm xuÊt ph¸t, ®©u lµ luËn ®iÓm ®Ých. - Trong ®o¹n v¨n thø 2, luËn ®iÓm ®· ®­îc chøng minh b»ng nh÷ng luËn cø nµo? S¾p xÕp theo tr×nh tù nµo? - Trong ®o¹n v¨n thø ba, luËn cø ®­îc s¾p xÕp theo tr×nh tù nµo? V× sao l¹i s¾p xÕp nh­ vËy? - Cã thÓ ®¶o trËt tù hai luËn ®iÓm 2 vµ 3 ®­îc kh«ng? T¹i sao? - VÏ s¬ ®å hÖ thèng luËn ®iÓm cña bµi v¨n vµ rót ra nhËn xÐt vÒ nghÖ thuËt nghÞ luËn ®· ®­îc HCM sö dông. 2. Yªu cÇu thùc hµnh: - Dùa vµo c¸ch thøc lËp luËn cña ®o¹n v¨n 3, viÕt mét ®o¹n v¨n nghÞ luËn chøng minh vÒ tinh thÇn t­¬ng th©n t­¬ng ¸i cña ®ång bµo ta. 3. ChÊm, ch÷a, söa t¹i líp. 4. §äc v¨n b¶n 2 vµ rót ra bè côc cña v¨n b¶n: VB1:Tinh thÇn yªu n­íc cña nh©n d©n ta D©n ta cã mét lßng nång nµn yªu n­íc. §ã lµ mét truyÒn thèng quý b¸u cña ta. Tõ x­a ®Õn nay, mçi khi Tæ quèc bÞ x©m l¨ng th× tinh thÇn Êy l¹i s«i næi, nã kÕt thµnh mét lµn sãng v« cïng m¹nh mÏ, to lín, nã l­ít qua mäi sù nguy hiÓm, khã kh¨n, nã nhÊn ch×m tÊt c¶ bÌ lò b¸n n­íc vµ lò c­íp n­íc. LÞch sö ta ®· cã nhiÒu cuéc kh¸ng chiÕn vÜ ®¹i chøng tá tinh thÇn yªu n­íc cña d©n ta. Chóng ta cã quyÒn tù hµo v× nh÷ng trang sö vÎ vang thêi ®¹i Bµ Tr­ng, Bµ TriÖu, TrÇn H­ng §¹o, Lª Lîi, Quang Trung... Chóng ta ph¶i ghi nhí c«ng lao cña c¸c vÞ anh hïng d©n téc, v× c¸c vÞ Êy lµ tiªu biÓu cña mét d©n téc anh hïng. §ång bµo ta ngµy nay còng rÊt xøng ®¸ng víi tæ tiªn ta ngµy tr­íc.Tõ c¸c cô giµ tãc b¹c ®Õn c¸c ch¸u nhi ®ång trÎ th¬, tõ nh÷ng kiÒu bµo ë n­íc ngoµi ®Õn nh÷ng ®ång bµo ë vïng t¹m bÞ chiÕm, tõ nh©n d©n miÒn ng­îc ®Õn miÒn xu«i, ai còng mét lßng nång nµn yªu n­íc ghÐt giÆc. Tõ nh÷ng chiÕn sü ngoµi mÆt trËn chÞu ®ãi mÊy ngµy ®Ó b¸m s¸t giÆc ®Æng tiªu diÖt giÆc, ®Õn nh÷ng c«ng chøc ë hËu ph­¬ng nhÞn ¨n ®Ó ñng hé bé ®éi, tõ nh÷ng phô n÷ khuyªn chång con ®i tßng qu©n cßn m×nh th× xung phong gióp viÖc vËn t¶i, cho ®Õn c¸c bµ mÑ chiÕn sü s¨n sãc yªu th­¬ng bé ®éi nh­ con ®Î cña m×nh. Tõ nh÷ng nam n÷ c«ng nh©n vµ n«ng d©n thi ®ua t¨ng gia s¶n xuÊt, kh«ng qu¶n khã nhäc ®Ó gióp mét phÇn vµo kh¸ng chiÕn, cho ®Õn nh÷ng ®ång bµo ®iÒn chñ quyªn ®Êt ruéng cho ChÝnh phñ... Nh÷ng cö chØ cao quý ®ã, tuy kh¸c nhau n¬i viÖc lµm nh­ng ®Òu gièng nhau n¬i lßng nång nµn yªu n­íc. Tinh thÇn yªu n­íc còng nh­ c¸c thø cña quý. Cã khi ®­îc tr­ng bµy trong tñ kÝnh, trong b×nh pha lª, râ rµng dÔ thÊy. Nh­ng còng cã khi ®­îc cÊt giÊu kÝn ®¸o trong r­¬ng, trong hßm. Bæn phËn cña chóng ta lµ lµm cho nh÷ng cña quý kÝn ®¸o Êy ®Òu ®­îc ®­a ra tr­ng bµy. NghÜa lµ ph¶i ra søc gi¶i thÝch, tuyªn truyÒn, tæ chøc, l·nh ®¹o, lµm cho tinh thÇn yªu n­íc cña tÊt c¶ mäi ng­êi ®Òu ®­îc thùc hµnh vµo c«ng viÖc yªu n­íc, c«ng viÖc kh¸ng chiÕn. VB 2: CÇn t¹o ra thãi quen tèt trong ®êi sèng x· héi. Cã thãi quen tèt vµ thãi quen xÊu. Lu«n dËy sím, lu«n ®óng hÑn, gi÷ lêi høa, lu«n däc s¸ch... lµ thãi quen tèt. Hót thuèc l¸, hay c¸u giËn, mÊt trËt tù lµ thãi quen xÊu. Cã ng­êi biÕt ph©n biÖt tèt vµ xÊu, nh­ng v× ®· thµnh thãi quen nªn rÊt khã bá, khã söa. Ch¼ng h¹n, v× thãi quen hót thuèc l¸, nªn còng cã thãi quen g¹t tµn bõa b·i ra nhµ, c¶ trong phßng kh¸ch lÞch sù, s¹ch bong. Ng­êi biÕt lÞch sù th× cßn söa mét chót b»ng c¸ch xin chñ nhµ cho m­în c¸i g¹t tµn. Mét thãi quen xÊu ta th­êng gÆp h»ng ngµy, ë bÊt cø ®©u lµ thãi quen vøt r¸c bõa b·i. ¡n chuèi xong cø tiÖn tay lµ vøt toÑt ngay c¸i vá ra cöa, ra ®­êng... Thãi quen nµy thµnh tÖ n¹n... Mét xãm nhá, con m­¬ng sau nhµ thµnh con s«ng r¸c... Nh÷ng n¬i khuÊt, n¬i c«ng céng, l©u ngµy r¸c cø ïn lªn, khiÕn nhiÒu khu d©n c­ ph¶i chÞu hËu qu¶ mÊt vÖ sinh nÆng nÒ. TÖ h¹i h¬n, cã ng­êi cã c¸i cèc vì, c¸i chai vì còng tiÖn tay nÐm ra ®­êng. V× thÕ, trÎ em, cô giµ dÉm ph¶i, ch¶y m¸u ch©n rÊt nguy hiÓm. T¹o ®­îc thãi quen tèt lµ rÊt khã. Nh­ng nhiÔm thãi quen xÊu th× dÔ. Cho nªn, mçi ng­êi, mçi gia ®×nh h·y tù xem l¹i m×nh ®Ó t¹o ra nÕp sèng ®Ñp, v¨n minh cho x· héi. TiÕt 2: Tr×nh bµy luËn ®iÓm trong bµi v¨n nghÞ luËn. 1. KiÕn thøc cÇn nhí: Khi tr×nh bµy luËn ®iÎm trong bµi v¨n cÇn chó ý: a. ThÓ hiÖn râ rµng, chÝnh x¸c néi dung cña luËn ®iÓm trong c©u chñ ®Ò. - TRong ®o¹n v¨n, c©u chñ ®Ò th­êng ®­îc ®Æt ë vÞ trÝ ®Çu tiªn (®èi víi ®o¹n diÔn dÞch) hoÆc cuèi cïng (®èi víi ®o¹n quy n¹p). Còng cã tr­êng hîp c©u chñ ®Ì ®Æt gi÷a ®o¹n (kÕt hîp quy n¹p vµ diÔn dÞch) hoÆc kh«ng cã c©u chñ ®Ò ( chñ ®Ì ®­îc hiÓu ngÇm). b. T×m ®ñ c¸c luËn cø cÇn thiÕt, tæ chøc lËp luËn theo mét trËt tù hîp lý ®Ó lµm næi bËt lu¹n ®iÓm. C¸c nhiÖm vô chñ yÕu c¶ viÖc tr×nh bµy luËn ®iÓm lµ: + Nªu luËn ®iÓm ( viÕt c©u chñ ®Ì cña ®o¹n) + Tr×nh bµy luËn cø ®Ó lµm s¸ng tá luËn ®iÓm. + Phèi hîp viÖc tr×nh bµy luËn ®iÓm víi lËn cø. + ChuyÓn ®o¹n. VD: T«i thÊy TÕ Hanh lµ mét ng­êi tinh l¾m. TÕ Hanh ®· ghi ®­îc ®«i nÐt rÊt thÇn t×nh vÒ c¶nh sinh ho¹t chèn quª h­¬ng. Ng­êi nghe thÊy c¶ nh÷ng ®iÒu kh«ng h×nh s¾c, kh«ng thanh ©m nh­ "m¶nh hån lµng" trªn "c¸nh buåm gi­¬ng", nh­ tiÕng h¸t cña h­¬ng ®ång quyÕn rò con ®­êng quª nho nhá. Th¬ TÕ Hanh ®­a ta vµo mét thÕ giíi thËt gÇn gòi th­êng ta chØ thÊy mét c¸ch mê mê, c¸i thÕ giíi nh÷ng t×nh c¶m ta ®· ©m thÇm trao cho c¶nh vËt: sù mÖt mái say s­a cña con thuyÒn lóc trë vÒ bÕn, nçi khæ ®au chÊt chøa trªn toa tµu nÆng trÜu nh÷ng buån vui, sÇu tñi cña mét con ®­êng. LuËn ®iÎm: T«i thÊy TÕ Hanh lµ mét ng­êi tinh l¾m. + luËn cø: TÕ Hanh ®· ghi ®­îc ®«i nÐt rÊt thÇn t×nh vÒ c¶nh sinh ho¹t chèn quª h­¬ng. + LuËn cø 2: Th¬ TÕ Hanh ®­a ta vµo mét thÕ giíi thËt gÇn gòi th­êng ta chØ thÊy mét c¸ch mê mê. => C¸c luËn cø ®­îc s¾p xÕp theo tr×nh tù t¨ng tiÕn, biÓu hiÖn møc ®é tinh tÕ cao h¬n... VD b»ng v¨n b¶n: Tinh thÇn yªu n­íc cña nh©n d©n ta. c. DiÔn ®¹t trong s¸ng, hÊp dÉn ®Ó lµm cho sù tr×nh bµy luËn ®iÓm cã søc thuyÕt phôc ng­êi tiÕp nhËn. 2. LuyÖn tËp - thùc hµnh: 1. §äc ®o¹n v¨n trÝch trong v¨n b¶n "Tuyªn ng«n ®éc lËp" : a. X¸c ®Þnh luËn ®iÓm cña v¨n b¶n. LuËn ®iÓm Êy thÓ hiÖn qua c©u v¨n nµo? b. Ng­êi viÕt ®· sö dông nh÷ng luËn cø nµo ®Ó lµm râ luËn ®iÓm. 2. Thùc hµnh bµi tËp trong giÊy bµi tËp in ra vë. A. Bµi tËp nhËn biÕt luËn cø, kÕt luËn vµ c¸ch lËp luËn. 1. H·y x¸c ®Þnh nh÷ng luËn cø mµ t¸c gi¶ dïng ®Ó lËp luËn trong ®o¹n v¨n sau: Quan l¹i v× tiÒn mµ bÊt chÊp c«ng lý. Sai nha v× tiÒn mµ tra tÊn cha con V­¬ng «ng. Tó Bµ, M· Gi¸m Sinh, B¹c Bµ, B¹c H¹nh v× tiÒn mµ lµm nghÒ bu«n thÞt b¸n ng­êi. Së Khanh v× tiÒn mµ t¸ng tËn l­¬ng t©m. KhuyÓn ¦ng v× tiÒn mµ lao vµo téi ¸c. C¶ x· héi ch¹y theo ®ång tiÒn. (theo Hoµi Thanh) 2. ChØ ra kÕt luËn trong lËp luËn d­íi ®©y: QuyÒn tù do lµ quyÒn quý b¸u nhÊt cña loµi ng­êi. Kh«ng cã tù do ng­êi ta còng chØ sèng nh­ sóc vËt. Tù do ®©y kh«ng ph¶i lµ muèn lµm g× th× lµm: mét thø tù do v« tæ chøcvµ v« ý thøc. Së dÜ nh­ vËy lµ v× loµi ng­êi sèng thµnh ®oµn thÓ, sèng thµnh x· héi cho nªn ph¶i hiÓu tù do cã nghÜa lµ muèn lµ g× th× lµm nh­ng lµ lµm theo lÏ ph¶i, theo lý trÝ, ®Ó kh«ng ph¹m tíi tù do cña ng­êi kh¸c vµ kh«ng ph¹m tíi quyÒn lîi chung cña tËp thÓ. (theo Nghiªm To¶n) 3. Trong ®o¹n v¨n, c©u chèt th­êng chøa ®ùng ý bao trïm cña c¶ ®o¹n vµ coi ®ã lµ kÕt luËn mµ ng­êi viÕt h­íng tíi. Cã nh÷ng ®o¹n v¨n kh«ng cã c©u chèt, ng­êi ®äc ph¶i tù rót ra kÕt luËn. Dùa vµo ®ã, em h·y nªu kÕt luËn cña lËp luËn sau: Trong lßng kh«ng cã löa, lµm sao cã thÓ viÐt nªn nh÷ng bµi cã søc chiÕn ®Êu cao? C¸i t©m kh«ng lµnh, lµm sao truyÒn c¶m? NÕu t©m ta ch­a thËt s¸ng, cßn ch«ng chªnh vµ bÞ chi phèi bëi nh÷ng ®iÒu tÇm th­êng, lµm sao mong mái nh÷ng ®iÒu ta viÕt ra ®­îc kh¸ch quan, trung thùc vµ thËt sù h÷u Ých cho ®êi. 4. ChØ ra ®iÓm chung trong c¸ch lËp luËn cña ®o¹n v¨n sau: a. TR¨ng ®· ®i vµo rÊt nhiÒu bµi th¬ cu¶ mäi thÕ hÖ thi sÜ. Tr¨ng còng ®i vµo th¬ B¸c ë nhiÒu bµi thuéc nh÷ng giai ®o¹n kh¸c nhau. Tr¨ng ®· lµ ¸nh s¸ng, lµ thanh b×nh, lµ h¹nh phóc, lµ ­íc m¬, lµ niÒm an ñi, lµ ng­êi b¹n t©m t×nh cña B¸c. ¸nh tr¨ng lµm c¸i ®Ñp c¶nh vËt trë nªn ªm ®Òm, s©u s¾c, lµm cho c¶m nghÜ cña con ng­êi thªm th©m trÇm, trong trÎo. Trong th¬ B¸c, ¸nh tr¨ng lu«n trµn ®Çy. (Lª §×nh Kþ) b. §øa trÎ ra ®êi bëi mét t×nh yªu g¾ng g­îng trong mét gia ®×nh kh«ng h¹nh phóc. Ng­êi bè phÉn chÝ, lÆng lÏ tr¶ thï sè phËn b»ng nh÷ng khãi thuèc phiÖn, ng­êi mÑ trÎ trung tuy kh¸o kh¸t h¹nh phóc ch©n thËt, nh­ng còng ®µnh chÞu cói ®Çu tr­íc lÔ gi¸o phong kiÕn, ©m thÇm nh­ mét chiÕc bãng d­íi ch©n t­êng. Gia ®×nh sa sót råi sôp ®æ h¼n. Bè chÕt. MÑ ng­îc xu«i tÇn t¶o. §øa trÎ må c«i cha, xa t×nh mÑ, ph¶i sèng b¬ v¬ ®ãi r¸ch, lªu læng, trong sù l­êm nguýt ®ay nghiÕn cña hä hµng vµ th¸i ®é döng d­ng cña x· héi. Cã thÓ nãi “Nh÷ng ngµy th¬ Êu” cña Nguyªn Hång chñ yÕu lµ nh÷ng kû niÖm buån ®au, tñi cùc cña mét ®øa trÎ… 5. ChØ ra sù kh¸c nhau trong c¸ch lËp luËn cña hai ®o¹n v¨n sau: §o¹n 1: Phong c¶nh trong TruyÖn KiÒu th­êng ®­îc miªu t¶ qua vµi nÐt chÊm ph¸ mang nhiÒu ý nghÜa t­îng tr­ng. “Chim Ðn ®­a thoi”, ®ã lµ dÊu hiÖu cña mïa xu©n. Mïa hÌ hiÖn ra qua tiÕng quyªn kªu: “D­íi tr¨ng quyªn ®· gäi hÌ”, hay vµo lóc mµ “®µo ®µ phai th¾m, sen ®µ në xanh”. Vµ khi “s©n ng« cµnh biÕc lµ chen vµng”, Êy lµ lóc mïa thu ®· tíi. NghÖ thuËt t¶ c¶nh cña NguyÔn Du thËt tinh tÕ, gîi c¶m biÕt bao! §o¹n 2: B»ng ngän bót tµi t×nh, c¸c nhµ th¬ lín ®· lµm lßng ta rung ®éng tr­íc bao c¶nh thiªn nhiªn. Mïa xu©n, víi s¾c hoa lª tr¾ng ®iÓm t« cho mµu xanh cá non, hiÖn lªn rÊt ®Ñp trong th¬ NguyÔn Du. Cßn NguyÔn KhuyÕn, chØ b»ng vµi nÐt bót ®¬n s¬, gi¶n dÞ,®· diÔn t¶ thËt tuyÖt vêi h×nh ¶nh cña mïa thu trªn n«ng th«n miÒn B¾c. B. Bµi tËp lùa chän vµ s¾p xÕp luËn cø. 1. S¾p xÕp c¸c luËn cø vµ kÕt luËn sau theo trËt tù t¨ng dÇn gi¸ trÞ ®èi víi kÕt luËn: (1) Xu©n DiÖu tËn dông mäi c¬ héi ®Ó ®­îc tiÕp xóc víi b¹n ®äc ë mÞo n¬i, mäi lóc ®Ó tho¶ m·n niÒm kh¸t khao giao c¶m m·nh liÖt víi ®êi. (2) Th¬ ch­a ®ñ tho¶ m·n, Xu©n DiÖu cßn s¸ng t¸c v¨n xu«i, bót ký, tuú bót, truyÖn ng¾n, nghiªn có phª b×nh v¨n häc. (3) Xu©n DiÖu khai th¸c triÖt ®Ó mäi c¸ch tiÕp xóc víi ®êi ®Ó ®¸p øng nhu cÇu giao c¶m víi ®êi. (4) Xu©n DiÖu lµm th¬ ®Ó th¶ hån vµo thÕ giíi, t×m ®Õn nh÷ng t©m hån dång ®iÖu. 2. Yªu cÇu t­¬ng tù bµi 1 ®Ó t¹o thµnh mét lËp luËn hoµn chØnh: (1) NguyÔn §×nh ChiÓu ®Êu tranh kh«ng ph¶i chØ ®Ó gi÷ m×nh mµ cßn ®Ó kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ chiÕn ®Êu cña b¶n th©n trong cuéc ®êi víi t­ c¸ch lµ ng­êi trÝ thøc, ng­êi nghÖ sü. (2) Cuéc ®êi NguyÔn §×nh ChiÓu lµ mét cuéc ®êi ®Êu tranh v« cïng gay go vµ gian khæ. (3) §Êu tranh ®Ó kh«ng bÞ gôc ng· tr­íc sè phËn kh¾c nghiÖt vµ tµn b¹o. (4) §Êu tranh ®Ó chèng l¹i nh÷ng l­íi bÉy cña kÎ thï, nh÷ng thµnh kiÕn lçi thêi cña x· héi. (5) §Êu tranh víi bªn ngoµi, ®Êu tranh víi c¶ b¶n th©n tr­íc nh÷ng ¶nh h­ëng tiªu cùc cña nho gi¸o ®Ó trë thµnh ng­êi nghÖ sü cña nh©n d©n. C. Bµi tËp lùa chän vµ s¾p xÕp kÕt luËn. 1. H·y chuyÓn ®æi vÞ trÝ kÕt luËn cña ®o¹n lËp luËn sau vµ so s¸nh hiÖu qu¶ lËp luËn cña nã víi ®o¹n v¨n ®· cho: Mét nÐt ®Æc tr­ng dÔ nhËn thÊy trong t­ duy nghÖ thuËt th¬ cña ChÕ Lan Viªn lµ sù chó träng khai th¸c nh÷ng mÆt t­¬ng quan ®èi lËp. Nhµ th¬ nh×n sù vËt trong c¸c mÆt ®èi lËp, ®Æt c¸c hiÖn t­îng t­¬ng ph¶n bªn nhau, lµm næi râ b¶n chÊt vµ quy luËt ph¸t triÓn cña nã, g©y ®­îc høng thó thÈm mü bÊt ngê. T­ duy th¬ cña ChÕ Lan Viªn th­êng xem xÐt sù vËt trong nh÷ng mèi quan hÖ ®èi lËp: qu¸ khø – t­¬ng lai; d©n téc – nh©n lo¹i; c¸i bi – c¸i hïng; yªu th­¬ng – c¨m thï; tÜnh - ®éng; cßn – mÊt… 2. Chän mét trong hai kÕt luËn sau ®Ó ®­a vµo tr­íc c¸c luËn cø mµ em cho lµ phï hîp h¬n c¶ vµ gi¶i thÝch lý do: * Con ng­êi ta sèng ph¶i cã b¹n bÌ. * NhiÒu ng­êi nghÜ r»ng sèng kh«ng cã b¹n bÌ, kh«ng cÇn t×nh b¹n còng ch¼ng sao. Thùc ra, t×nh b¹n lµ mét trong nh÷ng t×nh c¶m tèt ®Ñp cña con ng­êi. Nh÷ng lóc chóng ta ph¶i sèng trong c¶nh v¾ng vÎ, c« ®¬n, chóng ta c¶m thÊy cÇn cã nh÷ng ng­êi b¹n th©n ®Ó trao ®æi, gi·i bµy t©m sù. Mét ng­êi b¹n tèt cã thÓ gióp ®ì ta, an ñi ta, khuyÕn khÝch ta. Ta cÇn ®Õn b¹n vµ b¹n còng cÇn ®Õn ta n÷a. 3. Cho s½n kÕt luËn t­êng minh sau: “Nam Cao viÕt vÒ ng­êi n«ng d©n rÊt ch©n thùc, s©u s¾c”. Em h·y t×m c¸c luËn cø x¸c ®¸ng (kho¶ng 4- 6 luËn cø) vµ s¾p xÕp chóng thµnh mét c¸ch lËp luËn hoµn chØnh ®Ó kh¼ng ®Þnh cho kÕt luËn trªn. D. Bµi tËp nhËn biÕt vµ ch÷a lçi vÒ lËp luËn. 1. D­íi ®©y lµ hai ®o¹n v¨n m¾c lçi lËp luËn. Em h·y chØ ra lçi ®ã vµ ph©n tÝch nguyªn nh©n, ®Ò xuÊt c¸ch söa. §o¹n 1: Bªn c¹nh con cß, con tr©u ®­îc nãi ®Õn nhiÒu h¬n c¶ trong ca dao, d©n ca ViÖt Nam. Con tr©u kh«ng mÊy lóc ®­îc th¶nh th¬i, cho nªn khi nghÜ ®Õn cuéc ®êi nhäc nh»n cña m×nh, ng­êi n«ng d©n th­êng nghÜ ®Õn con tr©u. Con cß tuy cã vÊt v¶, tuy cã lóc ph¶i lÆn léi bê s«ng nh­ng cã lóc cßn ®­îc bay lªn m©y xanh. Con cß, con v¹c, con n«ng lµ nh÷ng con vËt rÊt gÇn gòi víi ng­êi d©n lao ®éng. Chóng mang nh÷ng ®øc tÝnh cÇn cï, chÞu khã cña ng­êi n«ng d©n ch©n lÊm tay bïn. Nh÷ng lóc cÇn béc b¹ch nçi niÒm, ng­êi n«ng d©n th­êng dïng nh÷ng con vËt ®ã ®Ó t©m sù, gi·i bµy nçi lßng m×nh. §o¹n 2: Trong t¸c phÈm ChÝ PhÌo, Nam Cao ®· vÏ lªn bé mÆt con quû d÷ cña lµng Vò §¹i – ChÝ PhÌo. Nh¾c ®Õn ChÝ PhÌo lµ ng­êi ta nhí ®Õn mét ng­êi say, mét kÎ chuyªn nghÒ ®©m thuª chÐm m­ín vµ r¹ch mÆt ¨n v¹. D­êng nh­ suèt c¶ cuéc ®êi ChÝ kh«ng cã ­íc m¬ vµ thÌm kh¸t ®Õn cuéc sèng gia ®×nh. Cã mét lÇn, sau khi tØnh r­îu, n»m trong nhµ l¾ng nghe tiÕng chim hãt, tiÕng ng­êi ®i chî…ChÝ chît mong muèn ®­îc quay l¹i lµm ng­êi. §· cã lóc ChÝ m¬ ­íc mét gia ®×nh nho nhá: chång lµm thuª cuèc m­ín, vî dÖt v¶i xe t¬… VËy mµ tÊt c¶ ®iÒu ®ã cña ChÝ ®Òu kh«ng ®­îc x· héi thõa nhËn. 2. ChØ ra chç kh«ng phï hîp gi÷a luËn cø vµ kÕt luËn trong ®o¹n lËp luËn sau vµ ch÷a l¹i cho ®óng: Do bÞ bãc lét, t©m hån, tÝnh c¸ch l­¬ng thiÖn cña ChÝ PhÌo bÞ mÊt ®i, trë thµnh mét ng­êi bÊt l­¬ng, bÞ x· héi khinh rÎ. ChÝ r¹ch mÆt ¨n v¹, chöi bíi nªn bÞ mäi ng­êi coi th­êng. ChÝ còng muèn lµm ng­êi l­¬ng thiÖn. May thay, nhê gÆp ThÞ Në nªn ChÝ kh«ng bÞ khinh rÎ n÷a. ChÝ khao kh¸t sèng hiÒn lµnh, thÕ råi do c¨m tøc bän ng­êi bãc lét, ChÝ PhÌo ®Õn nhµ B¸ KiÕn ®©m h¾n vµ tù ®©m m×nh. ChÝ chÕt ®i cµng kh¼ng ®Þnh bi kÞch cña mét ng­êi bÞ x· héi khinh rÎ. ChÝ PhÌo tiªu biÓu cho ng­êi cè n«ng bÞ bÇn cïng ho¸, l­u manh ho¸. §o¹n 2: Th¬ Xu©n DiÖu lµ tiÕng nãi s«i næi thiÕt tha vÒ cuéc sèng. Trong th¬ «ng, ta b¾t gÆp mét Xu©n DiÖu víi niÒm khao kh¸t ®Õn m·nh liÖt ®­îc hoµ m×nh vµo trong thiªn nhiªn “Ta muèn «m c¶ sù sèng míi b¾t ®Çu m¬n mën”. Kh«ng chØ vËy, «ng cßn cho ta mét ®Þnh nghÜa vÒ t×nh yªu “Yªu lµ chÕt ë trong lßng mét Ýt”. Kh«ng nh÷ng thÕ, «ng cßn chØ ra biÕt bao nhiªu lµ cung bËc cña t×nh yªu. Thanh niªn ta say mª th¬ t×nh cña “«ng hoµng vÒ th¬ t×nh yªu”. Tõ ®ã ta cã thÓ kh¼ng ®Þnh th¬ Xu©n DiÖu lµ nçi kh¸t khao giao c¶m víi ®êi. 3. “ChÞ ng· em n©ng” nghÜa lµ g×? “ChÞ” vµ “em” ë ®©y lµ chÞ em trong cïng mét nhµ, chÞ em bÌ b¹n. “Ng·” lµ sù khã kh¨n cña con ng­êi vÊp ph¶i, ®ã lµ “ng·” vÒ thÓ chÊt hoÆc vÒ tinh thÇn. Trong cuéc sèng, ai mµ ch¼ng cã lÇn khã kh¨n, ®au èm, buån b·. “N©ng” lµ n©ng ®ì, gióp ®ì. Do ®ã, c©u tôc ng÷ “ChÞ ng· em n©ng” cã ý nghÜa s©u s¾c cña nã. §o¹n v¨n trªn ®· gióp em hiÓu ý nghÜa c©u tôc ng÷ ch­a? NÕu ch­a, theo em nªn ®­a ra thªm nh÷ng sù gi¶i thÝch nµo n÷a ®Ó ng­êi ®äc cã thÓ hiÓu ®Çy ®ñ vµ s©u s¾c h¬n? 4. Tõ kiÕn thøc ®· häc vµ qua viÖc söa lçi, h·y vËn dông c¸ch lËp luËn quy n¹p ®Ó viÕt ®o¹n v¨n ng¾n nh»m thuyÕt phôc ng­êi ®äc vÒ kÕt luËn sau ®©y: V¨n häc lµ tiÕng kªu ®au khæ kia tho¸t ra tõ nh÷ng kiÕp lÇm than.

File đính kèm:

  • docluyen tap van.doc
Giáo án liên quan