Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen tác phẩm văn học thể loại truyện kể cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN TÂN YÊN TRƯỜNG MẦM NON LAN GIỚI “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen tác phẩm văn học thể loại truyện kể cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi” Giáo viên dự thi: Nguyễn Thị Chinh Đơn vị: Trường mầm non Lan Giới 1. Thực trạng a. Vấn đề cần giải quyết: Văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ nhất là lứa tuổi mầm non. Văn học giúp trẻ nhận thức, mở rộng những kiến thức, những hiểu biết của mình về thiên nhiên, xã hội và con người, đặc biệt là qua những câu chuyện kể, nó nuôi dưỡng đời sống tinh thần trẻ thơ, hướng trẻ vào cái thiện, cái đẹp, cái nhân đạo của cuộc sống. Khi dạy cho trẻ kể chuyện đòi hỏi người giáo viên phải có những phương pháp, những suy nghĩ sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, điều kiện thực tế của trường, lớp và lứa tuổi mình đang dạy. Qua đó nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng cảm thụ tác phẩm văn học trong quá trình giảng dạy cũng như việc truyền thụ những kiến thức kỹ năng cho trẻ kể chuyện được tốt hơn. Trong quá trình dạy lớp 4-5 tuổi năm học trước tôi thấy: Khả năng của trẻ vẫn còn nhiều hạn chế, trẻ thụ động, nhút nhát, chưa mạnh dạn, giọng đọc, kể chưa lưu loát và chưa thể hiện được nhân vật trong câu chuyện. Vì vậy bản thân tôi luôn suy nghĩ, làm thế nào để trẻ tham gia vào các giờ kể chuyện một cách tích cực, hứng thú, hiểu được nội dung câu truyện, biết tên được các nhân vật trong truyện, thể hiện được giọng điệu tính cách của nhân vật trong truyện. Biết kể lại câu truyện với ngôn ngữ rõ ràng mạch lạc phù hợp với từng nhân vật. Nhận thức được điều đó tôi đã quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động làm quen tác phẩm văn học thể loại truyện kể cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi”. b. Đánh giá thực trạng Thuận lợi - Cơ sở vật chất lớp học có đầy đủ trang thiết bị dạy học, lớp học rộng sạch, thoáng mát đảm bảo cho trẻ hoạt động. - Bản thân được tiếp thu chuyên đề hàng năm, dự giờ các lớp bồi dưỡng chuyên môn của trường, của ngành tổ chức. Đựơc sự quan tâm giúp đỡ và tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường, sự ủng hộ của các đồng nghiệp. Giáo viên có năng khiếu sư phạm, nắm vững phương pháp của hoạt động dạy trẻ làm quen truyện kể. - 100% trẻ có cùng độ tuổi trong một lớp. Nề nếp của trẻ tốt, trẻ đi học đều. Khó khăn Thực trạng khảo sát trẻ đầu năm. Năm học 2020-2021 tôi được giao phụ trách lớp 4-5 tuổi A2 với 25 trẻ. Tôi nhận thấy nhận thức của trẻ đầu năm còn chưa cao. Nội dung Số trẻ đạt Tỉ lệ % Trẻ hứng thú 16/25 64% Hiểu nội dung truyện 13/25 52 Phân biệt tính cách nhân vật 13/25 52% Lời nói mạch lạc 16/25 64% Biết thể hiện giọng kể diễn cảm biết kết hợp 13/25 52% cử chỉ, nét mặt điệu bộ: C. Nguyên nhân của hạn chế - Đồ dùng trực quan minh họa cho câu truyện chưa sinh động. - Một số trẻ còn ngọng, phát âm chưa chuẩn, chưa mạnh dạn tự tin. - Cách tổ chức một số hoạt động kể truyện của giáo viên chưa sáng tạo, chưa linh hoạt. 2. Các biện pháp đã thực hiện Biện pháp 1: Tạo môi trường văn học, chuẩn bị đồ dùng, phương tiện cho trẻ hoạt động Để trẻ có hứng thú với các tác phẩm văn học thì môi trường hoạt động cũng là một trong những vấn đề mà tôi luôn chú trọng. Muốn làm tốt công tác này, ngay từ đầu năm học tôi xây dựng kế hoạch về tạo môi trường trong ngoài lớp theo từng chủ đề và từng nội dung bài thơ câu chuyện trong mỗi chủ đề đó phải mang tính gần gũi với cuộc sống của trẻ, phù hợp trình độ nhận thức, màu sắc trẻ thơ sao cho khi tiếp xúc tạo cho trẻ sự thích thú mong muốn được học hỏi và khám phá. Mỗi một chủ đề được tôi thiết kế các kiểu trang trí khác nhau với chủ đề này tôi sử dụng các nhân vật cắt rời để trang trí nhưng sang chủ đề khác để làm mới trong mắt trẻ tôi sử dụng các màu nóng để vẽ nội dung các câu chuyện dán lên tường. Ví dụ: Chủ đề Gia đình ngoài việc xây dựng mảng tường chính trong lớp ở góc sách truyện tôi lấy điểm nhấn của tranh vẽ nội dung câu chuyện: “Tích Chu” để trang trí nhưng sang chủ đề Thế giới Động vật tôi xây dựng một số hình ảnh cắt rời từ câu chuyện: “Bác gấu đen và hai chú thỏ”. - Môi trường trong lớp: Tôi tạo môi trường văn học trong lớp phong phú như: Tranh, ảnh các câu truyện vào góc sách- thư viện, góc bé yêu văn học với các câu truyện trong chủ đề. VD: Đưa hình ảnh câu truyện “Tích chu” ở chủ đề gia đình. Câu truyện “Bác gấu đen và hai chú thỏ” ở chủ đề Thế giới động vật. Hình ảnh tạo môi trường văn học trong lớp + Tôi cho trẻ làm sách, tự sưu tầm, bổ sung các truyện góc thư viện sách, làm sách về truyện phù hợp với các chủ đề. VD: Chủ đề thế giới động vật: Có các sách tranh truyện như: Truyện Ba chú lợn con, cáo và thỏ... Hình ảnh bé làm sách - Môi trường ngoài lớp: Phía ngoài hiên tôi vẽ câu truyện và tạo góc sách - truyện ngoài sảnh hiên lớp học. Môi trường góc thư viện - sách ở ngoài sảnh hiên lớp học - Đồ dùng trực quan sinh động đóng góp một phần không nhỏ vào sự thành công của tiết học. Hiểu được tâm lý của trẻ cái gì cũng thích đẹp, ngộ nghĩnh, màu sắc, nên tôi đã suy nghĩ tìm tòi sưu tầm và sáng tạo ra nhiều đồ dùng, đồ chơi phù hợp với nội dung mỗi câu chuyện, phong phú và đa dạng về chủng loại cũng như về chất liệu: Tranh minh họa các câu truyện, mô hình rối tay, rối que, rối bông... VD: Câu truyện Củ cải trắng, tôi làm rối tay được khâu bằng vải. Câu truyện Gấu con bị đau răng, tôi làm rối dẹt. Câu truyện Cây khế, tôi làm mô hình. Ngoài ra tôi còn chuẩn bị các băng đĩa ghi hình ảnh câu truyện. Biện pháp 2: Tự rèn luyện kỹ năng kể chuyện của bản thân Để nâng cao chất lượng hoạt động kể truyện bản thân tôi đã tự bồi dưỡng chuyên môn cho chính mình, nghiên cứu kỹ nội dung các câu truyện kể. Tập kể truyện diễn cảm, xác định giọng kể, giọng nhân vật phù hợp nội dung từng câu truyện. Tự tập kể trước gương... Tôi tham khảo các kỹ năng kể truyện diễn cảm qua đồng nghiệp, sách báo, tivi, mạng... Khi kể chuyện phải biết kết hợp âm thanh với ngữ điệu, vì ngữ điệu là một sắc thái đa dạng trong giọng nói nhằm biểu lộ những tình cảm, ý nghĩ chân thực của người kể, người đọc, giúp cho người kể, người đọc thể hiện được những hình tượng nghệ thuật khi trình bày tác phẩm. Vì vậy, trước khi kể cho trẻ nghe một câu truyện nào đó, tôi tìm hiểu xem tác phẩm đó có nội dung như thế nào? các nhân vật trong câu chuyện đó ra sao? tính cách và hành vi thế nào... Từ đó tôi tìm ra ngữ điệu, nhịp điệu, cường độ của giọng đọc, giọng kể một cách thích hợp. Tốc độ giọng kể cần chậm rãi để trẻ dễ theo dõi nội dung tình tiết của câu chuyện. Trong khi kể chuyện, tôi luôn kết hợp với nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, tính cách của nhân vật và đồ dùng dạy học để gây hấp dẫn, sinh động. Sự lên giọng, hạ thấp giọng ở những loại câu khác nhau, trong lời kể, tôi sử dụng cách ngắt, nghỉ tạo ra sự chờ đợi nhằm kích thích trẻ suy nghĩ và tập trung vào tác phẩm, cường độ giọng to nhỏ cũng phải thể hiện phù hợp. Tuỳ vào nội dung của từng câu chuyện giáo viên phải dành thời gian để tập kể, tập đọc thể hiện tác phẩm, thể hiện sự kết hợp hài hoà giữa ngữ điệu, cường độ giọng nói và nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, tư thế tác phong, thể hiện tự nhiên, thoải mái, không gò bó. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động học cho trẻ làm quen truyện kể theo phương pháp đổi mới lấy trẻ làm trung tâm Trong các hoạt động dạy truyện cho trẻ, tôi luôn tìm tòi, lựa chọn các hình thức, phương pháp hợp lý phù hợp từng câu chuyện với mục đích lấy trẻ làm trung tâm để phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho trẻ. Thay đổi hình thức gây hứng thú, kết thúc. Khi dạy trẻ phải chuẩn bị đầy đủ đồ dùng cho trẻ, đọc thuộc truyện, hiểu nội dung truyện. Lời kể của cô phải hấp dẫn diễn cảm qua các tình tiết, nội dung và nghệ thuật của truyện, lời dẫn chuyện, giọng của các nhân vật trong chuyện với các giọng điệu khác nhau từ đó tôi lựa chọn lời kể, các nội dung giáo dục phù hợp để trẻ hứng thú, lôi cuốn trẻ tự nguyện, chủ động tham gia. Khi cô kể bằng lời thì cô cho trẻ ngồi quây quần bên cô, khi cô kể bằng kịch rối thì cô cho trẻ ngồi trên xốp trước sân khấu... Tôi luôn lựa chọn các câu hỏi đàm thoại để phát huy suy nghĩ và phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Sử dụng các câu hỏi từ dễ đến khó, để trẻ trả lời các câu hỏi một cách chính xác và phù hợp với từng đối tượng từ trẻ yếu, trẻ trung bình, trẻ khá giỏi đều trả lời được các câu hỏi mà tôi đưa ra. Qua việc sử dụng câu hỏi giúp trẻ nói đủ câu, nói rõ ràng mạch lạc, lưu loát sử dụng vốn từ một cách chính xác. Qua câu truyện tôi giáo dục trẻ một cách phù hợp với nội dung truyện. Tùy theo từng hoạt động cung cấp kiến thức mới hay rèn kỹ năng mà tôi có thể cho trẻ kể lại truyện hoặc đóng kịch... Cô kể truyện bằng mô hình rối Biện pháp 4: Dạy trẻ kể lại truyện, tập đóng kịch một số câu truyện Ngoài dạy trẻ kể truyện trong giờ học tôi còn dạy trẻ tập đóng kịch, kể lại truyện để giúp trẻ khắc sâu kiến thức ở một số câu truyện thì tôi còn dạy trẻ ở mọi lúc, mọi nơi. - Dạy trẻ kể lại chuyện bằng nhiều hình thức khác nhau. Tôi sẽ lựa chọn những câu truyện có nội dung ngắn gọn, lời thoại dễ nhớ để dạy trẻ kể. VD: Kể truyện “Cáo, thỏ và gà trống”.