Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp Mẫu giáo 4-5 tuổi B3 Trường mầm non Quế Nham

BIỆN PHÁP “ Nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ” I. THÔNG TIN GIÁO VIÊN DỰ THI 1. Họ và tên người dự thi: Giáp Thị Yến 2. Chức vụ: Giáo viên 3. Đơn vị: Trường MN Quế Nham II. Tên biện pháp: “Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp Mẫu giáo 4-5 tuổi B3 Trường mầm non Quế Nham” PHẦN A. ĐẶT VẤN ĐỀ Ông cha ta có câu: “Uốn cây từ thuở còn non Dạy con từ thuở con còn ngây thơ” Vì vậy việc dạy trẻ các kỹ năng sống ngay khi còn nhỏ là điều vô cùng cần thiết đối với các bậc cha mẹ cũng như của giáo viên đứng lớp. Trong đó cần dạy trẻ các kỹ năng tự phục vụ phù hợp với độ tuổi của trẻ. Ngày nay, khi xã hội ngày càng phát triển, thì các bậc cha mẹ càng miệt mài vào công việc chăm lo kiếm tiền mà ít thời gian quan tâm chăm sóc giáo dục con cái. Đa phần các em sống rất ích kỷ, chỉ biết đến bản thân, chỉ biết nhận, biết hưởng thụ mà không biết cho đi. Ở trường cũng như ở nhà, các em hầu như hoàn toàn thiếu sự sáng tạo, luôn ỷ lại vào sự chăm sóc, bao bọc của người thân, mọi sinh hoạt của các em hầu hết phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp tình huống khó khăn trong thực tế thì lúng túng không biết xử lý như thế nào. Từ những thực trạng trên và qua trải nghiệm thực tế, tôi đã lựa chọn các biện pháp "Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non " để nghiên cứu và thực hiện trong năm học 2022-2023. PHẦN B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng 1.1. Ưu điểm Lớp tôi là một trong những lớp được đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất kiên cố và tương đối đầy đủ đảm bảo cho việc học và sinh hoạt của trẻ. Hầu hết các cháu đã học qua lớp mẫu giáo 3 tuổi nên các con đã được làm quen với môi trường lớp học. Một số cháu đã biết làm một số việc tự phục vụ đơn giản ở lớp 3 tuổi. Phụ huynh rất quan tâm đến công tác chăm sóc giáo dục trẻ của nhà trường. 1.2. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân 1.2.1.Giáo viên: Chưa linh hoạt trong cách tổ chức các biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. - Nguyên nhân: Giáo viên chưa có biện pháp mới kích thích trẻ làm những việc vừa sức tự phục vụ bản thân. Đôi khi giáo viên chưa tạo được nhiều cơ hội và tình huống để trẻ tự giải quyết. Việc bố trí, sắp xếp tạo môi trường trong lớp chưa thật sự phù hợp với mục tiêu lấy trẻ làm trung tâm. Chưa tạo cho trẻ có nhiều cơ hội để thực hành trải nghiệm. 1.2.2.Trẻ em: Một số trẻ còn chưa biết tự rửa mặt, rửa tay, chân, chưa tự giác cất ba lô, giầy, dép - Nguyên nhân: Do trẻ không có cơ hội được tự làm 1 số việc tự phục vụ bản thân được bố mẹ làm hộ con. Phụ huynh: Một số phụ huynh khồng tạo cơ hội và rèn co thực hiện các kỹ năng tự phục vụ bản thân Nguyên nhân: Một số phụ huynh chưa hiểu được tầm quan trọng của việc dạy các kỹ năng sống tự phục vụ cho trẻ nuông chiều con quá mức không để trẻ tự thực hành 1 số việc phục vụ đơn giản vì sợ trẻ làm hỏng việc hoặc nghĩ trẻ còn nhỏ chưa thực hiện được 2. Các biện pháp đã thực hiện 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng môi trường thuận lợi giúp trẻ thực hành các kỹ năng tự phục vụ: 2.1.1. Nội dung biện pháp Ngay đầu năm nhận lớp tôi cùng với giáo viên ở lớp trao đổi và bố trí sắp xếp môi trường trong và ngoài lớp học an toàn - xanh- sạch đẹp. Trang trí các góc đảm bảo phân chia hợp lý giữa động và tĩnh, đảm bảo tính sư phạm, đồ dùng đồ chơi đa dạng phong phú, thẩm mỹ an toàn và thuận tiện khi sử dụng theo hình thức giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, khơi gợi để trẻ tư duy và tích cực chủ động chơi theo kinh nghiệm của trẻ. 2.1.2. Cách thức, quá trình áp dụng biện pháp Tôi đã xây dựng trang trí các góc xung quanh lớp phù hợp với trẻ. Đặc biệt tôi đã xây dựng được góc kỹ năng sống với những kỹ năng tự phục vụ như kỹ năng tết tóc, kỹ năng buộc dây giày, kỹ năng tự đánh răng Trẻ được vui chơi ở góc theo các hình thức khác nhau và có nhiều cơ hội thực hành trải nghiệm. Đúng theo phương châm trẻ học bằng chơi, chơi mà học. Các góc xung quanh lớp Góc kỹ năng của bé Phân chia rõ ràng khu vực ăn ngủ vui chơi phù hợp. Phòng vệ sinh rửa mặt đều có hình ảnh minh họa như: hình ảnh minh họa rửa tay theo quy trình 6 bước, bé rửa mặt , đánh răng... nhằm nhắc nhở trẻ thực hiện nghiêm túc các kỹ năng tự phục vụ như tự đánh răng sau khi ăn xong, rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Hình ảnh bé đánh răng Hình ảnh rửa tay theo quy trình 2.1.3. Kết quả áp dụng biện pháp: Sau khi áp dụng biện pháp tạo môi trường tôi thấy số trẻ biết sắp xếp đồ dùng làm được 1 số công việc tự phục vụ đã tang lên 2.2. Biện pháp 2: Lập kế hoạch cụ thể những kỹ năng tự phục vụ phù hợp với trẻ . Vào đầu năm học tôi tham mưu với Tổ chuyên môn và nhà trường xây dựng các nội dung giáo dục tự phục vụ cho trẻ vào kế hoạch giáo dục năm học từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó để tạo cơ hội cho trẻ thực hành các kỹ năng tự phục vụ phù hợp với lứa tuổi và phù hợp với chương trình giáo dục mầm non Thời STT gian Các kỹ năng tự phục vụ cần dạy trẻ thực hiện 1 Tháng 9 Tự lấy, cất đồ dùng cá nhân, tự lấy và cất ghế, tự xúc cơm ăn, tự lấy cốc và sử dụng đồ dùng đúng cách, xếp hàng trật tự đúng chỗ của mình... 2 Tháng Tự rửa tay bằng xà phòng, sát khuẩn tay, tự biết cách lau 10, mặt, lau miệng, tự xúc miệng bằng nước muối sau khi ăn tháng 11 cơm xong. 3 Tháng Tự đánh răng, rửa mặt, tự lấy, cất đồ dùng, đồ chơi đúng nơi 12, quy định, vứt rác vào thùng rác. tháng 1 4 Tháng 2, Biết chuẩn bị chỗ ngủ, cất và lấy gối, tự giác vào chỗ ngủ; Tự đi tất, cởi tất, tự quàng khăn, đội mũ 5 Tháng 3 Biết mặc, cởi áo, tự biết cài khuy áo; Tự đi và cởi giầy 6 Tháng 4, Tự kê bàn ghế 5 Ngoài việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ thì việc rèn cho trẻ có được kỹ năng hợp tác, hỗ trợ người khác là rất quan trọng nó tạo dựng được cho trẻ tinh thần tập thể, biết quan tâm giúp đỡ những người xung quanh 2.3. Biện pháp 3: Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ trong hoạt động vệ sinh, lao động Để trẻ có được kinh nghiệm và kỹ năng tự phục vụ tôi luôn hướng dẫn trẻ các kỹ năng qua hoạt động vệ sinh, lao động nhằm định hướng kỹ năng đúng, gọn gàng ngăn nắp cho trẻ Ví dụ qua hoạt động vệ sinh cô hướng dẫn trẻ các bước rửa tay, rửa mặt đúng qui trình sau đó cho trẻ thực hành để rèn kỹ năng cho trẻ sau đó tạo cơ hội để trẻ tự làm tự phục vụ mình, tự rửa tay, sát khuẩn tay, rửa mặt, xúc miệng hàng ngày Trước giờ ăn tôi luôn nhắc nhở trẻ tự rửa tay và hỏi trẻ vì sao con phải rửa tay trước khi ăn. Khi cho trẻ vệ sinh tôi luôn tập cho trẻ thói quen đi từng nhóm hoặc theo từng tổ, xếp hàng chờ đến lượt để tránh trường hợp trẻ đi cùng lúc và nghịch nước trong phòng vệ sinh. Tôi hướng dẫn trẻ cách rửa tay lau mặt bằng cách thực hành trước cho trẻ xem sau đó tạo cơ hội cho trẻ tự lấy khăn mặt, tự xoáy nước rửa tay, rửa mặt để rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Khi rửa tay xong chú ý tắt vòi nước và sử dụng xà phòng vừa phải giáo dục ý thức tiết kiệm cho trẻ . Hình ảnh trẻ tự rửa tay bằng xà phòng Hình ảnh trẻ tự rửa mặt Hoặc qua hoạt động lao động: Đi tất, cởi tất, mặc áo, cởi áo cô cũng hướng dẫn trẻ các kỹ năng mặc áo cởi áo như nào cho đúng từ đó rèn, nhắc nhở và tạo cơ hội để trẻ được tự cởi áo mặc áo hàng ngày phù hợp với thời tiết Hình ảnh trẻ tự mặc áo Vào cuối tuần tôi chia trẻ ra các nhóm, cùng trẻ + lau dọn sắp xếp đồ dùng đồ chơi ở các góc gọn gàng. Trong quá trình trẻ thực hiện tôi tạo không khí vui tươi cởi mở và cho trẻ thực hành dưới hình thức thi Hình ảnh trẻ lau dọn, xếp đồ dùng các góc 2.4. Biện pháp 4: Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua các hoạt động hằng ngày. + Giờ đón trẻ hoặc trả trẻ: Khi đón trẻ vào lớp tôi hướng dẫn trẻ cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, để đúng tủ cá nhân của trẻ . Để trẻ nhận biết tủ đồ của mình tôi làm kí hiệu dán ở tủ cá nhân cho từng trẻ và luôn nhắc nhở trẻ để vào tủ gọn gàng ngăn nắp. Hình ảnh trẻ đến lớp biết tự cất đồ dùng đúng nơi quy định Tương tự khi bố mẹ đón về tôi luôn nhắc trẻ cất ghế vào đúng quy định, tự mang giầy dép lấy đồ dùng cá nhân trước khi ra về Hình ảnh trẻ tự lấy đồ dùng trước khi ra về + Thông qua hoạt động góc: Ví dụ : Khi chơi ở góc nghệ thuật, thì khi tô màu hay nặn vẽ cần có bút màu, bút chì, giấy vẽ, kéo, đất nặn... bạn nhóm trưởng sẽ giúp bạn lấy đồ dùng, khi thực hành các bạn ở nhóm phải để đồ dùng ngăn nắp vào rổ cá nhân, chơi xong thu dọn đồ dùng ở nhóm mình và cất lại đúng vị trí. Hình ảnh trẻ chơi HĐG Hình ảnh trẻ cất đồ dùng đúng quy định + Thông qua hoạt động học: Trong giờ học tạo hình, làm quen với toán hay khám phá tôi cho trẻ tự kê bàn ghế và lên lấy đồ dùng cho mình hay nhờ trẻ chuẩn bị sách vở, bút và hộp màu, keo cho các bạn khác. Sau khi học xong tôi cũng cho trẻ cất đồ dùng về đúng vị trí. Hình ảnh trẻ tự lấy kê ghế Hình ảnh trẻ tự kê bàn Hay trong giờ hoạt động âm nhạc khi dạy trẻ hát và vận động các bài “ bé quét nhà”; " vui đến trường"; mời bạn ăn thì tôi cũng luôn giáo dục trẻ phải biết tự chăm sóc cơ thể của mình, biết phụ giúp chia sẻ công việc vừa sức khi ở lớp cũng như ở nhà, tự ăn uống đầy đủ các chất dinh dưỡng để cơ thể khỏe mạnh + Trong giờ ăn Tôi phân chia các tổ kê bàn ăn, sắp xếp ghế ngồi , lấy khăn lau miệng, lấy đĩa đựng cơm .Trong giờ ăn tôi luôn tạo bầu không khí vui vẻ khích lệ trẻ tự xúc cơm ăn, ăn chậm nhai kỹ, hướng dẫn trẻ cầm thìa đúng cách và phải biết ăn uống văn minh lịch sự như không làm rơi văi thức ăn, không nói chuyện ồn ào trong giờ ăn, muốn ăn thêm phải biết nói lễ phép...Khi ăn xong biết để bát thìa đúng nơi quy định và thực hiện thao tác vệ sinh răng, phụ giúp cô cất ghế lau bàn dọn dẹp chỗ ăn theo quy định của từng tổ đă được phân công trước đó. Hình ảnh trẻ tự xúc cơm ăn Hình ảnh trẻ cất thìa, bát đúng quy định Trẻ phụ cô lau don bàn, xếp ghế + Trong giờ ngủ: Từ đầu năm học, tôi đă có những biện pháp rơ ràng, hướng dẫn trẻ tự giác trong việc thực hiện các quy định như : Giúp cô giáo kê phản khi ngủ, tự giác vào chỗ ngủ của ḿnh , không làm ồn ào trong giờ ngủ làm ảnh hưởng đến người khác, ngủ dậy phải biết tự xếp gọn gối, chiếu, vệ sinh cá nhân, sạch sẽ, gọn gàng. Hình ảnh trẻ tự lấy gối, biết đi ngủ đúng chỗ của mình + Thông qua hoạt động ngoài trời: - Qua hoạt động ngoài trời: Tôi động viên nhắc nhở trẻ ý thức bảo vệ môi trường trong và ngoài lớp, khi ăn uống xong phải bỏ rác vào thùng rác. Khi ra ngoài sân chơi có thể cùng trẻ nhặt lá rụng rác thải bỏ vào thùng rác, cùng trẻ chăm sóc tưới nước cho cây hoa Hình ảnh trẻ biết tự vứt rác vào thùng rác Hình ảnh trẻ chăm sóc bồn cây 2.5. Biện pháp 5: Giáo viên quan tâm, giúp đỡ trẻ và khen ngợi, động viên trẻ một cách kịp thời. Trẻ mầm non tâm hồn còn rất ngây thơ trong sáng nên trẻ rất thích được khen ngợi động viên .Vì vậy trong bất kỳ hoạt động nào của trẻ ,khi các con hoàn thành tốt , nghe lời hay kể cả khi các con có làm sai, thực hiện chưa đúng hay có những hành vi chưa đúng mực, tôi cũng nhẹ nhàng khuyến khích động viên khích lệ kịp thời giúp các con có hứng thú trong học tập vui chơi, không bị tự ti hay chán nản. Đối với những cháu chậm chạp, nhút nhát tôi luôn gần gũi động viên khích lệ trẻ, chỉ cần các con có một “tiến bộ nhỏ” là tôi tuyên dương ngay, để từ đó các con sẽ cố gắng tiến bộ và mạnh dạn hơn, tự tin hơn. Rõ ràng việc khen trẻ là cần thiết, tuy nhiên nếu ta không biết kết hợp tâm lý từng trẻ mà cứ quá khen sẽ không có tác dụng kích thích. Chính sự khen, khích lệ đúng lúc, kịp thời và đúng đối tượng trẻ mới có hiệu quả cao. - Tôi quan tâm gần gũi với các con, lắng nghe những điều các con nói, tâm sự với các con vào những thời gian rảnh để nắm được tâm lý, tình cảm của từng trẻ, giúp đỡ các con tiến bộ hơn. Tôi còn tổ chức cho trẻ hình thức thi đua khen thưởng, bé nào ngoan biết phụ giúp cho cô thì sẽ được cắm cờ, được nhận phiếu bé ngoan 2.6. Biện pháp 6: Tuyên truyền, phối kết hợp với phụ huynh giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Trong các cuộc họp phụ huynh cũng như thông qua giờ đón trả trẻ tôi trao đổi với phụ huynh những việc trẻ làm được và chưa được và cũng như thăm dò nguyện vọng mong muốn của phụ huynh để hiểu cách nuôi dạy con cái của họ khi ở nhà từ đó đưa ra hướng giải quyết và chia sẻ cách nuôi dạy trẻ sao cho thống nhất giữa nhà trường và gia đình giúp trẻ hình thành một kỹ năng sống tốt và thực hiện được các thói quen tự phục vụ phù hợp với trẻ. Hướng dẫn phụ huynh tạo cơ hội để trẻ tự làm 1 số việc tự phục vụ ở nhà như: Tự đánh răng, rửa mặt, mặc quần áo, đi giầy dép, tự xúc cơm ăn để rèn cho trẻ kỹ năng tự phục vụ, tính tự lập Với biện pháp này tôi đã phối kết hợp được với phụ huynh rèn trẻ kỹ năng tự phục vụ khi ở nhà: Bên cạnh đó ở góc tuyên truyền tôi cũng thường xuyên thay đổi các bảng biểu hình ảnh về các nội dung giúp trẻ rèn luyện các thói quen tự phục vụ Tôi lập nhóm zalo meseger mời phụ huynh vào nhóm để tiện trao đổi và lắng nghe ý kiến đóng góp của phụ huynh để giáo dục trẻ tốt hơn. 3.Kết quả đạt được + Đối với trẻ: - Trẻ nhanh nhẹn, mạnh dạn tự tin hơn, có thói quen tự phục vụ bản thân tốt, kỹ năng tự kiểm soát bản thân, phát triển óc sáng tạo, trẻ đi học đều, biết tự sắp xếp bàn ăn, tự rửa cốc, đi ngủ đúng chỗ của mình và ngủ đúng giờ. - Trẻ tích cực, hứng thú tham gia vào hoạt động. - Ngoan ngoãn lễ phép biết chia sẽ hợp tác với các bạn ở lớp + Đối với giáo viên: - Có nhiều kinh nghiệm hơn trong chăm sóc giáo dục trẻ đặc biệt là kinh nghiệm giáo dục trẻ kỹ năng tự phục vụ - Nhờ các biện pháp đó mà cô và trò đã ngày càng dễ dàng hơn trong tiếp cận các phương pháp dạy và học cũng như giúp trẻ ngày càng phát triển hoàn thiện hơn. + Đối với phụ huynh học sinh - Các phụ huynh đã hiểu được tầm quan trọng của việc dạy các kỹ năng sống tự phục vụ cho trẻ, nên chủ động phối hợp với giáo viên rèn thêm cho trẻ lúc ở nhà. Đặc biệt thấy con có nhiều kỹ năng tốt rất cần thiết cho cuộc sống nên thấy rất tin tưởng và yên tâm khi cho con đi học, thường xuyên trao đổi với giáo viên trong giờ đón, trả trẻ. *Bảng so sánh kỹ năng tự phục vụ của trẻ ở lớp 4 tuổi B3 vào đầu năm và cuối học kỳ 2 năm học 2020-2021 trước khi sau khi áp Tỷ lệ tăng STT áp dụng dụng biện so với Nội dung khảo sát biện pháp pháp trước khi áp dụng biện pháp Tháng Tự lấy, cất đồ dùng cá nhân, 45% 95,8% 50,8% 9 tự lấy và cất ghế, tự xúc cơm ăn, tự lấy cốc và sử dụng đồ dùng đúng cách, xếp hàng trật tự đúng chỗ của mình... Tháng Tự rửa tay bằng xà phòng, sát 40 91,6 51,6% 10, khuẩn tay, tự biết cách lau tháng mặt, lau miệng, tự xúc miệng 11 bằng nước muối sau khi ăn cơm xong. Tháng Tự đánh răng, rửa mặt, tự lấy, 3,7,5% 87,5% 50% 12, cất đồ dùng, đồ chơi đúng nơi tháng quy định, vứt rác vào thùng 1 rác. Tháng Biết chuẩn bị chỗ ngủ, cất và 45,8% 91,6% 45.8% 2, lấy gối, tự giác vào chỗ ngủ; Tự đi tất, cởi tất, tự quàng khăn, đội mũ Tháng Biết mặc, cởi áo, tự biết cài 37,5% 87,5% 50% 3 khuy áo; Tự đi và cởi giầy Tháng Tự kê bàn ghế 50% 100% 50% 4, 5 Với những kinh nghiệm và thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ của lớp tôi có chuyển biến rõ rệt và có lợi ích làm tăng chất lượng giáo dục trẻ trong nhà trường, giúp trẻ phát triển toàn diện hơn. Trên đây là một số giải pháp mà tôi đã thực hiện để giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ lớp 4-5 tuổi Trường mầm non Quế Nham. Rất mong được sự đóng góp của các đồng chí trong Ban giám khảo, Ban giám hiệu cùng đồng nghiệp để biện pháp này trở thành biện pháp được phổ biến rộng rãi cho 17 lớp trong trường cùng thực hiện. Xin chân thành cảm ơn! Quế Nham, ngày .tháng .năm 2023 NGƯỜI THỰC HIỆN Giáp Thị Yến